تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
433
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
ماه پيروزى نتيجهبخشى را كه پادشاه پارس را به شاهنشاهى ايران رسانيده است تعيين كنيم ( 28 آوريل 224 م « 1 » ) . جاى خيلى تأسف است كه به كار بردن اين تاريخگذارى از روى آغاز سلطنت ساسانيان ، كه جاى تاريخگذارى از روى آغاز سلطنت اشكانيان را گرفته بود ( همچنانكه تاريخگذارى اشكانى جاى تاريخگذارى قديمى سلوكى را گرفته بود ) ، بسيار محدود بوده است ؛ من مورد ديگرى از به كار بردن اين تاريخگذارى سراغ ندارم . مدت سلطنت اردشير را چهارده سال و ده ماه گفتهاند « 2 » . اگر اين ده ماه را به معنى مذكور در قبل بگيريم ( يعنى ده ماه گذشته از آغاز سال ايرانى كه آخرين سال سلطنت اردشير بوده است نه ده ماه + چهارده سال تمام سلطنت ) بايد بگوئيم كه اردشير تقريبا در ژوئيهء سال 241 مسيحى وفات يافته است . اما ممكن است رقم مذكور مدت حقيقى سلطنت او باشد و بنا بر اين باز سلطنت او تا سال 241 مسيحى ( كه آغاز 22 سپتامبر بوده است ) مىرسد . شاپور پس سال 241 مسيحى نخستين سال احتسابى سلطنت شاپور اوّل مىشود . الياس نصيبينى نيز سال 533 سلوكى ( - 2 - 241 م ) را نخستين سال سلطنت شاپور اول گفته است . شاپور در سال 242 مسيحى مسلما سلطنت داشته است زيرا در اين سال گرديان با او جنگيده است ( كاپيتولينوس در گرديان ، فصل 23 ) ، در صورتى كه از
--> ( 1 ) - رجوع شود به فصل سلطنت اردشير . در آن زمان خمسهء مسترقه يا اندرگاه پيش از مهر ماه قرار داشته است . ( 2 ) - هشام نيز اين رقم را ذكر كرده است . رواياتى كه مقدار ماههاى سلطنت را ذكر كردهاند و روايت الياس نصيبينى كه رقم تقريبى 15 را آورده است هيچكدام با نقل مذكور متناقض نيست . بعضى نقلهاى منفرد مانند نقل ابن المقفّع كه مدت سلطنت اردشير را 14 سال و شش ماه گفته است در اينجا نمىتواند قابل اعتنا باشد .